Bilgi kartları
Her kart bir kavramı sade bir dille anlatır ve resmî kaynağına bağlanır.
Temel
- Asgari ücret istisnasıHer ücretlinin maaşının asgari ücrete karşılık gelen kısmı gelir vergisi ve damga vergisinden istisnadır. Asgari ücretli bu iki vergiyi ödemez.
- Cep telefonunun fiyatındaki vergiTürkiye'de satılan cep telefonunda ÖTV, vergisiz fiyatın %25'i ile %50'si arasındadır; KDV de ÖTV dahil tutar üzerinden alınır.
- Damga vergisi (ücret)Damga vergisi kâğıtlara, yani sözleşme ve makbuz gibi belgelere bağlanan bir vergidir. Ücret ödemelerinde brüt ücret üzerinden binde oranla kesilir.
- Doğrudan ve dolaylı vergiDoğrudan vergi gelirden kesilir, örneğin gelir vergisi. Dolaylı vergi alışverişte fiyatın içinde ödenir, örneğin KDV ve ÖTV.
- Gelir vergisi nedir?Gerçek kişilerin bir yılda elde ettiği kazanç ve iratlardan alınan vergidir. Ücretlide işveren her ay maaştan keserek öder.
- KDV nedir?Katma değer vergisi, mal ve hizmet satışlarında alınan ve fiyata dahil edilen bir tüketim vergisidir. Son tüketici, ödediği fiyatın içinde KDV'yi de öder.
- Motorlu taşıtlar vergisiMTV, kayıtlı taşıt için her yıl ödenen sabit tutarlı vergidir. Otomobilde tutar motor hacmine, yaşa ve 2018'den sonra tescil edilenlerde taşıt değerine göre değişir.
- ÖTV nedir?Özel tüketim vergisi, akaryakıt, tütün, alkol ve taşıt gibi belirli mallar alınırken bir kez ödenen vergidir. Çoğu üründe litre veya paket başına sabit tutar olarak alınır.
- SGK primi vergi mi?Hayır. SGK ve işsizlik sigortası primleri karşılığında emeklilik, sağlık ve işsizlik güvencesi doğan zorunlu kesintilerdir. Bu araçta vergi toplamına ve bütçe dağılımına katılmaz.
- Vergi dilimi nedir, her şeyin üstüne mi uygulanır?Hayır. Üst dilimin oranı yalnızca o dilime düşen kısma uygulanır; gelirin tamamı yüksek orandan vergilendirilmez.
Orta
- Akaryakıt fiyatının içindeki vergiPompa fiyatında iki vergi vardır: litre başına sabit ÖTV ve ÖTV dahil fiyat üzerinden KDV. ÖTV aynı kalırken fiyat düşerse verginin fiyattaki payı artar.
- Alkollü içkilerdeki vergiAlkollü içkilerde ÖTV çoğunlukla içkinin miktarına ve alkol derecesine bağlı sabit tutardır. Bu yüzden şişe başına vergi, fiyatı düşük içkilerde fiyatın büyük bölümünü oluşturabilir.
- Bütçe açığı ve borçlanmaGiderler gelirlerden fazla olduğunda aradaki fark borçlanmayla karşılanır. 2026 bütçesinde harcamaların bir kısmı vergiyle değil borçla finanse ediliyor.
- Bütçe hakkı ve kesin hesapVergi kanunla konulur, harcama yetkisini de Meclis bütçe kanunuyla verir. Yıl bitince kesin hesap, bütçenin nasıl uygulandığını Meclise geri getirir.
- Eşel mobil: akaryakıt ÖTV'si neden değişti?Eşel mobil, akaryakıt fiyatı yükseldiğinde ÖTV'nin düşürülerek artışın bir kısmının pompaya yansıtılmamasıdır. 2026'da Mart'tan Eylül sonuna kadar uygulandı.
- Faiz gideriDevletin geçmişte borçlandığı tutarlar için ödediği faizdir. Bütçenin fonksiyonel sınıflandırmasında genel kamu hizmetleri içinde yer alır; bu araçta ayrı bir dilim olarak gösterilir.
- İşveren payıÇalışan için işveren de SGK ve işsizlik primi öder. Bu tutar bordroda brüt ücretin üstüne eklenir ve bu araçta senin vergi toplamına girmez.
- KDV oranlarıGenel oran dışında iki indirimli oran vardır. Temel gıdanın çoğu en düşük oranda, giyim ve lokanta hizmetleri orta oranda vergilendirilir; konut kirası ise istisnadır.
- Kira gelirinin vergisiKonut kirasında belirli bir tutar vergiden istisnadır, üstü beyanla vergilendirilir. İşyeri kirasında ise kiracı kira öderken stopaj keser.
- Kurumsal ve ekonomik sınıflandırmaBütçe yalnız harcama alanına göre değil, parayı kullanan kuruma ve harcamanın türüne göre de sınıflandırılır. Aynı para bu görünümlerde başka satırlarda yer alır.
- Kümülatif matrah: neden yılın sonunda maaşım azalıyor?Ücretin gelir vergisi, yılbaşından o aya kadar biriken matrah üzerinden hesaplanır. Birikim üst dilime ulaşınca aynı brüt maaştan daha çok vergi kesilir.
- Merkezî yönetim bütçesiGenel bütçeli idareler, özel bütçeli idareler ve düzenleyici kurumların bir yıllık gelir ve gider tahminidir. Her yıl TBMM'de kanunla kabul edilir.
- Sıfır otomobilin fiyatındaki vergiSıfır otomobilde ÖTV, vergisiz fiyatın üzerine yüzde olarak eklenir; KDV de ÖTV dahil tutar üzerinden alınır. Oran motor hacmine, elektrikli ya da hibrit olmasına ve vergisiz fiyata göre değişir.
- Sigara fiyatının içindeki vergiSigarada ÖTV iki kuralla hesaplanır: fiyatın bir yüzdesi artı paket başına sabit tutar ya da adet başına asgari tutar. Hangisi büyükse o uygulanır, üstüne fiyatın içindeki KDV gelir.
- Telefon, internet ve kredideki vergilerTelefon ve internet faturasında KDV'ye ek olarak özel iletişim vergisi vardır. Tüketici kredisi faizinden ise BSMV ve KKDF alınır.
İleri
- Fonksiyonel sınıflandırmaBütçe giderlerini devletin hangi amaç için harcadığına göre gruplar: eğitim, sağlık, savunma gibi. Uluslararası COFOG sınıflandırmasına dayanır.
- Sayıştay raporları nerede okunur?Sayıştay, kamu idarelerini TBMM adına denetler ve raporlarını internet sitesinde yayımlar. Raporlar yıla ve rapor türüne göre aranabilir.